Het dovende vuurtje van kwaliteitsjournalistiek

Het was een simpele opdracht.  Lees een week lang elke dag een kwaliteitskrant. Mij leek het een uitdaging om de verschillen te ontdekken en de feiten uit de kranten naast elkaar te leggen. Om me heen leken studenten daar anders over te denken. Ze stelden zuchtend vragen en vonden de opdracht nergens op slaan, want ‘ze keken toch al naar Pauw & Witteman.’ Slechter kon het niet gesteld zijn met studenten communicatie, dacht ik. Tot ik de vraag van een student achter me hoorde. ‘Maar wat is een kwaliteitskrant dan?’

Eerlijk gezegd verbaasde de vraag me niet. Het begrip kwaliteitsjournalistiek is ondergesneeuwd sinds de komst van deze digitale tijd waarin veel nieuwswebsites het nieuws van elkaar kopiëren. Een tijd waarin kranten columnisten aannemen die tegen betaling over flirten in de trein en hun in coma liggende libido schrijven. Waarin programma’s met zingende kinderen en feestende vrijgezellen meer kijkers trekken dan actuele documentaires over echt belangrijke onderwerpen. Een tijd waarin er, na bekendmaking van het aftreden van de Koningin, twee dagen lang over niets anders gepraat en geschreven kan worden. Waarin roddelbladen en sensatiekranten beter verkopen dan bladen die wél ergens over gaan, ondanks het feit dat ze voornamelijk gebaseerd zijn op anonieme bronnen en geruchten. Waarin er, na het vertrek van Holleeder als columnist bij de Nieuwe Revu, gezegd wordt dat het een aanslag is op de kwaliteitsjournalistiek. Al die kranten, bladen en programma’s die ik hierboven noem, hebben maar één ding gemeen: ze bedrijven allen journalistiek. Alleen is de kwaliteit daarin ver te zoeken. Ja, de tijden zijn ingrijpend veranderd. 

Kranten verdwijnen langzaam uit het ochtendritueel van de meeste Nederlands, terwijl Twitter en snelle nieuwswebsites als nu.nl op het nachtkastje liggen bij het wakker worden. Met die kranten lijkt ook de pure onderzoeksjournalistiek te verdwijnen. Want als de kranten geen echte journalisten meer kunnen betalen, wie betaalt dan nog voor diepgaande analyses en sterk onderbouwde stukken? Deze generatie in elk geval niet. Tegenwoordig draait het niet langer om kwaliteit, maar om verkoopcijfers en de beoogde winst. Dat is waar het misgaat, terwijl het eigenlijk zo simpel is. Even de feiten controleren voordat een stuk geplaatst wordt en ze, als het even kan, niet verdraaien. Twee kanten van een verhaal laten horen, genuanceerder schrijven, zorgvuldig onderzoek verrichten en kritisch zijn. Journalistiek die niet als doel heeft om bepaalde groepen uit de samenleving te kwetsen, roddels te verspreiden en lezers, eventueel ten koste van anderen, te amuseren. Gewoon pure journalistiek, die haar oeroude maar nog altijd belangrijke taak uitvoert: lezers informeren. Gedreven door betrokkenheid bij de maatschappij in plaats van oplagecijfers en de continue veranderende behoeften van de onwetende lezer.

De informatie die we voorgeschoteld krijgen, verandert. De kranten, tijdschriften en websites die het nieuws brengen veranderen. Het ergste is nog dat het door onszelf komt. Wij willen leedvermaak. Wij willen geen zware kost op de vroege ochtend. Wij horen liever iets over een jong ijsbeertje dan een kind dat ergens ver weg aan het lijden is. Wij willen luchtige artikelen, veel beeld en nieuws gepresenteerd in hapklare brokken die we zonder na te denken kunnen wegwerken. Onze behoeften veranderen en de kranten, die daarop in moeten spelen om te kunnen blijven bestaan, veranderen mee. Misschien is het geen kwestie meer van wel of geen kwaliteit in de journalistiek, maar het feit dat de huidige generatie niet meer op echte kwaliteit zit te wachten. Ach, dat eeuwige gedoe over kwaliteit slaat ook helemaal nergens op. Want als ze kwaliteit willen, kijken ze gewoon naar Pauw & Witteman, natuurlijk.

Gepubliceerd door

Rosalinde Markus

Rosalinde Markus (1994) is communicatiestudente en heeft al zolang ze zich kan herinneren een passie voor schrijven. Haar blog is een openbaar notitieboekje over schrijven, bloggen, creativiteit en wat haar opvalt in het communicatievak. Ook is ze hoofdredacteur van online literair tijdschrift Lood.

  • Ik denk juist dat mensen van tegenwoordig snakken naar meer verdieping en achtergrond. Daarom doet een krant als nrc next het goed. Met veel eigen nieuws en achtergrond. Het is zonde dat zo’n unieke krant nu hetzelfde gaat worden als de andere kranten. Dat die anderen kwaliteit verliezen ben ik niet met je eens, alleen komen er wel steeds minder journalisten op redacties waardoor er minder tijd is om echt de diepte in te gaan. Dat is jammer, maar nog steeds zijn de stukken goed doordacht en is er gebruik gemaakt van hoor en wederhoor. Sorry voor mijn lange betoog, ik kon het niet laten als studente journalistiek 😉

    • Bedankt voor je reactie! Ik zeg niet dat alle kranten kwaliteit verliezen, ik noem alleen wel een aantal (actuele) voorbeelden van kranten, programma’s en tijdschriften die naar mijn mening wel aan kwaliteit inleveren tegenwoordig. De Telegraaf heeft meer abonnees en verkoopt beter dan de zogeheten kwaliteitskranten als NRC en Trouw. Een programma als Sterren Springen of Oh Oh (vul de naam van een vakantieoord maar in) trekt meer kijkers dan een programma over echt belangrijke zaken.

      Er zijn dus zeker nog wel kranten, tijdschriften en programma’s die kwaliteit leveren. Maar dat zijn ook de soorten die het minst gelezen worden door de consument. Er zijn zeker ook mensen die wel naar verdieping snakken zoals jij zegt, maar wat ik merk binnen ‘mijn’ generatie is dat de meesten kiezen voor makkelijk en snel, zoals kleine berichtjes op nu.nl en makkelijk te lezen kranten als Telegraaf. Kortom: ik zie dat veel mensen door hun koopgedrag (wel of geen kwaliteitskrant, wel of geen roddelblad) hun behoeften kenbaar maken. Vervolgens spelen kranten daarop in. Blogs als GeenStijl en kranten als Telegraaf worden steeds groter, omdat het grootste deel van Nederland kwaliteit schijnbaar niet meer zo belangrijk vindt.

      Begrijp je nu meer wat ik bedoel? Het is de consument die verandert qua behoefte, maar de kranten spelen daar noodgedwongen op in omdat ze anders niet kunnen blijven bestaan. Als mensen wel graag kwaliteit zouden willen, zouden onzinnige roddelbladen en sensatiekranten niet zo groot zijn en in populariteit stijgen.

    • Ik snap wat je bedoeld. Het is inderdaad waar dat de Telegraaf meer abonnees heeft dan NRC en dat entertainment meer kijkers trekt dan echt belangrijk programma’s. Dat is echt heel jammer en ik hoop dat onze generatie zodra ze iets ouder zijn een beetje zullen bijtrekken. Maar ik denk niet dat echte kwaliteitskranten nu meer entertainmentnieuws gaan publiceren omdat het meer publiek trekt. Ze willen juist kwaliteit bieden.

      Het grappe is namelijk dat door het vluchtige en snelle nieuws kranten juist meer achtergrond en duiding willen bieden. De kwaliteitskranten openen bijvoorbeeld bijna nooit met nieuws wat op nu.nl heeft gestaan, wel met zelf gevonden nieuws. De achtergrond en duiding, kwaliteit, is dus juist te vinden bij die kranten. Door de komst van snelle media, brengt de krant dus eigenlijk bijna geen nieuws meer maar juist achtergrond. Ik hoop dat meer mensen net als ik meer behoefte krijgen aan dat soort kranten. Het zou zonde zijn als die verdwijnen.

    • Praten over de journalistiek wakkert bij mij altijd het vuurtje aan haha. Vandaar dat ik er nu net een blogpost heb geschreven over journalistiek naar aanleiding van jouw post:D.

    • Leuk om te horen! Ik ga ‘m even lezen. 🙂

  • Dit is perfect! Ik moet hier binnenkort een betoog/beschouwing over schrijven voor school. Dan kan ik dit gebruiken als bron! 🙂 (dan gaat mijn leraar Nederland je blog misschien wel lezen, haha)

    Liefs,
    Adriënne

    • Oh, haha! Wat toevallig. Ik hoop dat je een mooi betoog neerzet. Succes alvast! 🙂

  • Wat mij ook al opgevallen is, is de schrijfstijl van journalisten, zeker in de extra bijlages! Vorig weekend heb ik een bijlage van vier pagina’s gelezen over Kim De Gelder – ik vraag me echt af wie dat geschreven mag hebben… Het was opgevat als een roman, met heel veel adjectieven en een heel verhalende stijl. Er stonden ook dingen in die er volgens mij totaal niet in thuishoorden! (Sinds wanneer moet er in een biografie vermeld worden wanneer iemand zijn haar laat groeien??)
    Ik geef wel toe: het was geen kwaliteitskrant (maar toch ook zeker geen roddelblaadje…)

    PS: leuk dat je bezig bent aan de gastblog! Joepiejeej 😀

  • wat mij opvalt is dat de kwaliteit van de artikels op het net ferm aan het dalen is sedert de populariteit aan het stijgen is. en dan heb ik het vooral ook op de lezersreacties in de diverse kranten.