Kranten zijn vissen die vergeten wat water is

Deze vrouw doet wat vissen niet kunnen, volgens auteur David Foster Wallace. Hij pleegde zelfmoord, maar gaf jaren daarvoor een indrukwekkende toespraak aan studenten die net afgestudeerd waren. Om ze voor te bereiden op het ‘day in, day out’ routineleven. De toespraak begint met twee jonge vissen die rondzwemmen. Ze komen een oudere vis tegen, die hen goedemorgen wenst en vraagt hoe het water is. Ze reageren niet, zwemmen door. Dan ineens draait de ene vis zich naar de ander: ‘Wat is water?’

Wij zijn geen vissen
Hoe zorgen we ervoor dat we bewust blijven nadenken, en niet automatisch de gedachten aannemen die in ons opkomen? Hoe zorgen we ervoor dat we de kleine, belangrijke dingen niet over het hoofd zien in de alledaagse drukte? Dat we de nieuwe, interessante en spannende dingen die we tegenkomen echt meemaken, in plaats van ze niet te zien? Ik heb er geen antwoord op. David wel.

‘The immediate point of the fish story is that the most obvious, ubiquitous, important realities are often the ones that are the hardest to see and talk about. If you’re automatically sure that you know what reality is and who and what is really important – if you want to operate on your default setting – then you, like me, will not consider possibilities that aren’t pointless and annoying. But if you’ve really learned how to think, how to pay attention, then you will know you have other options.’

Simpel bewustzijn
Zijn woorden zijn wat vaag, niet meteen duidelijk. Gelukkig is zijn toespraak in een krachtige video verbeeld, ondersteund door zijn woorden. Zelfs als je geen zin hebt om met vissen vergeleken te worden, is het negen minuten van je kostbare tijd waard om de video te bekijken. Hij is prachtig, visueel bijna perfect. En over de vissen gaat het niet. Niet echt.

‘It is about making it to 30, or maybe 50, without wanting to shoot yourself in the head. It is about simple awareness – awareness of what is so real and essential, so hidden in plain sight all around us, that we have to keep reminding ourselves, over and over: ‘This is water, this is water.’

Kranten zijn als vissen
Maar wat heeft een toespraak van een schrijver met journalistiek te maken? Waarom zou ik een toespraak over bewust leven met je delen op een blog die zich vooral bezighoudt met hoe journalisten dat leven verslaan en anderen het in hun boeken beschrijven? Niet alleen omdat dit een toespraak is zonder lege, betekenisloze woorden die al door teveel monden uitgesproken zijn, maar vooral omdat de vissen uit de toespraak me aan kranten doen denken.

Kranten zien het water niet. Ze weten dat ze beeld groots moeten inzetten, geen weinig waarde toevoegende stukken moeten plaatsen en prikkelende, maar waarheidsgetrouwe koppen moeten verzinnen.

Toch worden er nietszeggende cliché foto’s gebruikt (Ernst-Jan Pfauth noemt dat heel mooi het ‘Nu.nl-syndroom’), korte ANP-berichten geplaatst – wat ook bij het Nu.nl-syndroom past – en sensationele, onjuiste (of saaie, beschrijvende) koppen verzonnen.

Wees geen vis. Kijk of de basis van de krant, de regels die vanzelfsprekend lijken te zijn, klopt. Of de krant er nog wel aan voldoet, of ze nog nageleefd worden, of je ze nog wel ziet na al die jaren in een stoffig kantoor. Hou je daarna bezig met het grotere geheel, de betere journalistiek. Dan komt die ook beter tot zijn recht.

Gepubliceerd door

Rosalinde Markus

Rosalinde Markus (1994) is communicatiestudente en heeft al zolang ze zich kan herinneren een passie voor schrijven. Haar blog is een openbaar notitieboekje over schrijven, bloggen, creativiteit en wat haar opvalt in het communicatievak. Ook is ze hoofdredacteur van online literair tijdschrift Lood.