Persvrijheidslezing 2013: ‘Persvrijheid is niet onbegrensd’



Het verhaal vertellen dat jij belangrijk vindt en daarover schrijven zoals jij wilt. Een essentieel recht, en toch heeft maar veertien procent van de wereldbevolking toegang tot dat soort onafhankelijke en objectieve informatie. Ik dacht dat ik Leon Willems, directeur van Free Press Unlimited, verkeerd verstond. Vorig jaar schetste hij op de internationale dag van de persvrijheid nog een redelijk positief beeld, nu vertelde hij ons dat de cijfers die een beeld geven van persvrijheid in de wereld, nog nooit zo slecht zijn geweest. 


Op de internationale dag van de persvrijheid bevond ik me op een wankele stoel in de Oosterhuiszaal van de Rode Hoed in Amsterdam, waar een lezing werd georganiseerd over de grenzen van persvrijheid, en nog belangrijker, de rechten en verantwoordelijkheden die het met zich meebrengt voor journalisten wereldwijd. Want hoewel die vrijheid in Nederland vanzelfsprekend is – we staan op nummer drie van meest vrije landen – geldt dat absoluut niet voor de rest van de wereld. Zonder persvrijheid is er geen toegang tot betrouwbare en onafhankelijke informatie. Daarom is die vrijheid van meningsuiting – waar persvrijheid onder valt – een recht dat opgenomen is in het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens. Egbert Myjer, oud-rechter, benaderde de persvrijheid dan ook vanuit dat pers- pectief. Hoewel journalistiek en juridische wetgeving elkaar niet lijken te verdragen, zijn de regels wel nodig. 

Net zoals het belangrijk is dat journalisten hun vak in vrijheid kunnen uitoefenen, is het ook belangrijk om bepaalde grenzen aan die vrijheid te stellen. Maar welke grenzen dan? Egbert Myjer vertelde dat het Europees Hof bij elke zaak kijkt naar het algemeen belang dat de journalist dient met het verhaal dat hij wil vertellen. De vitale rol van de pers is om een publieke waakhond te zijn, maar wel één met verant- woordelijkheden. ‘Ook ik ga het over die verantwoordelijkheden hebben,’ vertelde de oud-rechter, ‘maar besef dat ik daarbij enig risico loop. Journalisten lezen iedereen de les, maar als ze zelf kritiek krijgen reageren ze stuurser dan de ergste regent,’ citeert hij de hoofdredacteur van de Volkskrant. 

Om ons te laten realiseren hoe belangrijk het is dat journalisten op een ongedwongen en zoveel mogelijk onbeperkte manier het vak kunnen uitoefenen, werden er korte video’s getoond van journalisten in het buitenland. Één van hen vertelde dat ze geen Twitter of Facebook had om zo te voorkomen dat de inwoners haar als journalist gaan herkennen. Samenwerken met journalisten is gevaarlijk voor de inwoners en ze vertrouwen er niet op dat er objectief verslag wordt gedaan. Terwijl er een twijfelachtige stilte in de zaal hangt waaruit niet op te maken is of er wordt nagedacht of geslapen, komt de naam van cabaretière Carolien Borgers met een foto in beeld. ‘Die is best wel groot,’ is het eerste dat ze zegt. 

Op een luchtige manier die voor het nodige gelach zorgt, schetst ze een absurd maar hilarisch beeld van hoe het Koningshuis de persvrijheid verder zou kunnen beperken door de mediacode. Dat persvrijheid steeds belangrijker wordt voor toekomstige journalistiek, daar is uiteindelijk iedere jurist en journalist het over eens. Persvrijheid is een recht als journalisten de verantwoordelijkheden nemen die erbij komen kijken. ‘Dat zijn journalisten die ervoor waken niet te blaffen bij loos alarm, maar beheerst bijten als het er echt op aankomt. Journalisten die zich niet laten paaien door een toegeworpen bot, maar waakzaam blijven.’ Dat persvrijheid beschermd moet worden en de grenzen bewaakt, is duidelijk.

‘Want,’ aldus Egbert Myjer, ‘als je als land een journalist de gevangenis instuurt, moet wat hij heeft gepubliceerd wel echt van God los geweest zijn.’

Gepubliceerd door

Rosalinde Markus

Rosalinde Markus (1994) is communicatiestudente en heeft al zolang ze zich kan herinneren een passie voor schrijven. Haar blog is een openbaar notitieboekje over schrijven, bloggen, creativiteit en wat haar opvalt in het communicatievak. Ook is ze hoofdredacteur van online literair tijdschrift Lood.