Waarom de roman stervende is: de boekenwereld innoveert niet genoeg

Volgens mij was het Alexander Klöpping die zei dat vernieuwen nergens zo traag gaat als in de journalistiek. ‘Hoelang is de iPad er nu al? Als je ziet wat ze hebben geleverd aan input, is dat nul komma nul,’ zei hij in een interessant interview over zijn visie op toekomstige journalistiek. Hij heeft een punt, maar ik ben het toch met hem oneens. De vernieuwingen in de boekenwereld zijn nog trager – als het woord ‘innoveren’ al door uitgevers in de mond genomen wordt.

[heading margin_top=”14″]Stilstand is achteruitgang, óók voor de roman[/heading]

De roman bestaat al jaren in de huidige vorm: een verhaal, doorgaans verteld in een paar honderd pagina’s, gedrukt op papier. Met harde of zachte kaft en waar mogelijk ook in PDF/epub formaat beschikbaar. In een onleesbaar stuk op website van The Guardian wordt de roman zelfs doodverklaard door de pessimistische schrijver Will Self:

‘There’s no disputing the impact of digitised text on the whole culture of the codex; fewer paper books are being sold, newspapers fold, bookshops continue to close, libraries as well. But well, there’s still no substitute for the experience of close reading as we’ve come to understand and appreciate it […] books are hymned for their physical attributes – their heft, their appearance, their smell.’

There is one question you must ask yourself in order to establish whether the serious novel will still retain cultural primacy and centrality in another 20 years: if you accept that by then the vast majority of text will be read in digital form on devices linked to the web, do you also believe that those readers will voluntarily choose to disable that connectivity?

If your answer to this is no, then the death of the novel is sealed out of your own mouth.’

Zijn woorden deden me denken aan mijn vroegere geschiedenisleraar, die alle negatieve historische gebeurtenissen verklaarde met: ‘Stilstand is achteruitgang’. Met de roman is het net zo. De roman staat stil, beweegt niet, zet af en toe kleine stapjes maar komt nooit echt verder. Laten we om die uitspraak te onderbouwen eens kijken naar welke vernieuwingen er sinds de boekdrukkunst zijn. Ik kom alleen op de e-reader die zijn populariteit herwonnen heeft.

Ja, er zijn andere vernieuwingen, zoals de boektrailer. Het is een mooie toevoeging aan de achterflap, een visuele lust voor het oog van de potentiële lezer die hem kan overtuigen het boek te kopen. Boekpresentaties zijn getransformeerd tot evenementen, schrijvers tot knuffelbare BN’ers en boeken mogen weer van de standaardopmaak afwijken (denk aan ‘De schok van de val’ van Nathan Filer). Maar dat zijn vernieuwingen in de manier waarop de roman gepromoot wordt, de manier waarop de massa ermee kennismaakt.

[heading margin_top=”14″]De roman gaat niet zomaar dood, maar is wel stervende[/heading]

Echte, revolutionaire vernieuwingen blijven uit. Het meest revolutionaire boek dat ik de laatste jaren las is ‘Night film’ van Marisha Pessl, waar een app voor gemaakt is en je door afbeeldingen in het boek te scannen met je smartphone extra materiaal kunt bekijken. Een boek waarvan de trailer door de schrijfster zelf geregisseerd werd. Een boek dat door de schrijfster voorgelezen werd vanaf haar iPad.

Maar de vorm, de roman zelf, een fysiek boek gemaakt van karton, papier, lijm en vast nog iets anders dat ik nu vergeet te vermelden, is al decennia hetzelfde. De journalistieke wereld ontwikkelt zich nog sneller. Sinds de kranten doorkregen wat online mogelijk was, zijn er liveblogs, prachtig vormgegeven longreads, applicaties voor tablets, digitale platforms als De Correspondent en de mogelijkheid om losse stukken te kopen via Blendle.

Het gaat misschien wat langzaam, maar er zit meer beweging in dan in de boekenwereld. Hoe kan het dat er na al die jaren in de boekenwereld nog zo weinig vooruitgang is geboekt? Hoe kan het dat alle media zich zijn blijven vernieuwen en ieder jaar een beetje veranderen, terwijl de roman al jarenlang hetzelfde blijft? De roman is niet dood en de roman gaat niet zomaar dood, want we zijn gewend aan het medium om langere verhalen tot ons te nemen. Er is geen waardige vervanging, dus voorlopig blijft het bestaan. Maar hoelang nog?

Of het erg is dat de roman zich nauwelijks vernieuwt, weet ik niet. Je zou kunnen zeggen van wel, omdat iedere branche ‘iets moest’ met online. Kranten moesten er iets mee, de muziekwereld moest er iets mee, de televisiewereld moest er iets mee. Misschien is het nu tijd voor de boekenwereld om hun voorbeelden te volgen, want roman is stervende, ligt aan de beademing.

En er moet iets gebeuren, voordat de roman een nicheproduct wordt.

[heading margin_top=”14″]Hoe denk jij over de zogenaamde dood van de roman?[/heading]

Gepubliceerd door

Rosalinde Markus

Rosalinde Markus (1994) is communicatiestudente en heeft al zolang ze zich kan herinneren een passie voor schrijven. Haar blog is een openbaar notitieboekje over schrijven, bloggen, creativiteit en wat haar opvalt in het communicatievak. Ook is ze hoofdredacteur van online literair tijdschrift Lood.

  • Hm ik weet het niet. Als ik om me heen kijk, zijn de echte lezers, de mensen die geld uit willen geven aan boeken, ook degenen die graag een papieren boek in handen hebben. Internet is heel leuk voor de hap-snap relatief korte leesvormen. Als je korte verhalen schrijft kan je iets met internet doen in plaats van een boek vol verhalen te publiceren bijvoorbeeld, of inderdaad de mogelijkheid om via internet aan meer informatie te komen.

    Ik denk trouwens eigenlijk dat niet zozeer de roman stervende is; het is het traditionele uitgeversvak dat aan het sterven is. Er zijn steeds meer mogelijkheden om zélf een boek uit te geven, ook als het niet direct in een door de uitgevers bedacht hokje valt, of door een bekende-en-overgeprezen-naam geschreven is.

  • Lilith_8

    Ik vraag me af of het nodig is dat de roman mee evolueert. Verschillende aspecten van de boekenwereld zijn wel gemoderniseerd: de hoofdbron van recensies werd het internet, het uitgeversvak is ook aan het veranderen zoals Alynia zegt en jij haalt al het voorbeeld aan van boekpromotie en e-readers.
    Misschien is het dan niet slecht dat het boek papier blijft. Voor onze ogen is dat misschien zelfs goed. Dan kan de vernieuwde boekpromotie ons aansporen om onze ogen van het scherm te houden.

    • Linda Rosalinde Markus

      Dat is zo, maar ik betwijfel of het dan kan blijven bestaan. Papier is duur. Zelfs voor kranten die een groot lezerspubliek hebben is het goedkoper om de krant online te maken dan van papier. Want daar komen ook transportkosten en andere dingen bij kijken. En ook de lezers veranderen. Wij hechten nog aan papier, maar mijn broertje en zijn vrienden lezen echt nooit een boek, laat staan een fysiek exemplaar. Als je het dan doet zoals Marisha Pessl maak je het boek wel interessanter voor die doelgroep. Van mij mag de roman best fysiek blijven, maar ik vraag me af of dat haalbaar is als je naar de toekomst kijkt.